بنا به روایت ابن ندیم ، نخستین خطبه مانی در روز جلوس شاپور ، یعنی یکشنبه اول نیسان که آفتاب در برج حمل قرار داشت ، ایراد شد .منابعی که درباره مانی و کیش او مطالب عمده ای دارند عبارتند از : رساله های جدلی مولفان عیسوی ( تیتوس بسترایی ،سنت اگوستین و دعاهای استغفار )و کتب عربی مانند الفهرست ابن ندیم و آثار الباقیه ابوریحان بیرونی .

در کتاب کفلایا نوشته اند مانی در عهد سلطنت اردشیر اول سفری به هند کرده و مردم را به دین خویش خوانده است و چون خبر جلوس شاپور را شنیده است به ایران بازگشته ، در خوزستان به حضور شاپور بار یافته است .مانی از نجبای ایران بوده و مادرش مریم (به صورت میس یا اوتاخیم نیز ثبت شده است ) از خاندان شاهان اشکانی ( کمسرگان ) بوده که در هنگام تولد مانی سلطنت ایران داشتند و فاتک ( به عربی فتق ) پدر مانی نیز از همین دودمان و اهل همدان بود که به بابل مهاجرت کرد و در قریه ای در مرکز میشان مسکن گزید. مانی در نوشتار فارسی میانه و پارتی ، فرشتگ روشن به معنای فرشته روشنایی نامیده شده است .

مانی در طفولیت به آیین مغتسله تربیت یافت اما بعد چون از ادیان زمان خود مانند زرتشتی ، عیسوی ، گنوستیک ها ( اعتقاد به ثنویت ، اسارت روح در بدن و رستگاری در گرو آزادی روح از بدن ) و به خصوص مسلک بزرگان گنوسی (ابن دیصان و مرقیون ) آگاه شد ، کیشش را انکار کرد .مانی چندین بار مکاشفاتی یافت و فرشته ای به نام صاحب و قرین ( نرجمیگ به فارسی میانه و توم به عربی ) اسرار عالم و حقایق الهی را یک بار در دوازده سالگی و بار دیگر در بیست و چهار سالگی به او عرضه می کند . مانی این فرشته را همزاد آسمانیش و خود را فارقلیط که مسیح ظهور او را خبر داده بود معرفی می کند .
 
 
 
 
مانی در باب مبداء آفرینش معتقد بود : در آغاز دو اصل وجود داشته یکی نیک و دیگری بد ، خدا و هیولا یا روشنایی و تاریکی ها . منشاء نیکی پدرعظمت یا سروشاو بود که غالبا به نام زروان خوانده شده است . او در ارض نور قرار دارد که اثیر نور بر آن محیط است و روح اعظم در آن نافذ و پنج مقام و تجلی این خدای نخستین ( پنج ائون ) عبارتند از : ادراک ،عقل ، فکر ، تامل و اراده . پنج عنصر ظلمانی نیز عبارتند از : دخان یا مه ، آتش مخرب ، باد مهلک ، آب گل آلود و ظلمات .مانی به پیروی از زرتشت گوید : قلمرو این دو خالق از یک جانب به هم پیوسته و از سه طرف دیگر بیکرانه است .