واژه تعاون cooperation را نخستین بار رابرت اوون  انگلیسی در مقابل واژه رقابت Competition به کار برد. سپس صاحب نظران و مصلحان اجتماعی این کلمه را با مفاهیم و کارکردهای متفاوتی به کار بستند, تا جایی که مقوله نهضت تعاونی Movement cooperation و حتی تعاون گرایی Cooperatisme در نظریه‌های اقتصادی – اجتماعی, جایگاه ویژه‌ای یافت .

اتحادیه بین‌المللی تعاون در سی و یک مین کنگره خود که در سال ۱۹۹۵ در منچستر برگزار گردید, تعاونی را این گونه تعریف کرده‌است:

«تعاونی, اجتماع مستقل افرادی است که به منظور تأمین نیازها و اهداف مشترک اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی خود از طریق اداره و نظارت دموکراتیک مؤسسه‌ای با مالکیت جمعی، با همدیگر به نحو اختیاری توافق نموده‌اند.»

تعاون به مفهوم خاص آن به نوع مشخصی از کارکردن با یکدیگر اشاره دارد که از طریق تشکیل سازمان رسمی و به کارگیری روش‌های مدیریتی خاص، دسترسی به اهداف مشترک را امکان‌پذیر می‌سازد. تعاون به زبان ساده به معنی «همکاری» و مساعدت است  . هنگامی که فردی نتواند به تنهایی کار یا فعالیت کند بهتر است ازدیگران کمک بگیرد تا آن کار را به صورت دسته جمعی و با همکاری یکدیگر انجام دهند.این شیوه انجام کار را «ت‍‍عاون» گویند.


به عبارت دیگر هنگامی که فردی نتواند به تنهایی کاری را انجام دهد، یا طرحی را که در ذهن خود دارد عملی سازد، راه درست آن است که از دیگران کمک بگیرد تا آن کار یا طرح به صورت دسته جمعی و با همیاری گروهی به نتیجه مطلوب برسد.این شکل از انجام کار بصورت جمعی و سازمان یافته را تعاونی می گویند.در اقتصاد، تعاونی با ایجاد ارتباط مستقیم بین تولید و مصرف، واسطه های غیر ضروری و بعضاً مزاحم را کنار زده و اشنغال کاذب را از ساختار اقتصادی جامعه حذف می کند.البته این عملکرد، تنها به فعالیتهای اقتصادی محدود نمی شود، بلکه در مورد خدمات فرهنگی و اجتماعی نیز صادق است.هنگامیکه مردم بتوانند با هزینه کمتر، همراه با کیفیتی مناسب از خدمات فرهنگی، آموزشی، ورزشی و...برخوردار شوند، مسلماً برای بهره مند شدن از این خدمات، تمایل و رغبت بیشتری خواهند داشت.نتیجه این رویکرد اجتماعی، رشد فرهنگ و ارتقاء سطح دانش عمومی و تخصصی است، که پیامد منطقی آن، چیزی جز کار آفرینی و اشتغال سالم نخواهد بود.

اتحادیه بین المللی تعاون در سال ۱۹۹۵ میلادی با تصویب بیانیه جدید هویت تعاون مشتمل بر اصول اصلاح شده تعون یکصدمین سالگرد خود را برگزار نمود. این اصول عبارتند از :

۱- عضویت داوطلبانه و آزاد.

۲- نظارت دموکراتیک اعضا.

۳- مشارکت اقتصادی اعضا.

۴- استقلال و عدم وابستگی.

۵- آموزش، تربیت و اطلاع رسانی.

۶- تعاون بین تعاونی‌ها.

۷- توجه ویژه به جامعه.